Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư thường gặp. Phát hiện sớm giúp bác sĩ có nhiều lựa chọn điều trị hơn. Bài viết giải thích các dấu hiệu, khi nào nên đi khám và vai trò của từng loại xét nghiệm.
Ung thư phổi là gì?
Ung thư phổi là bệnh trong đó các tế bào ở phổi phát triển bất thường, không kiểm soát và có thể lan sang nơi khác. Bác sĩ thường chia thành hai nhóm lớn: ung thư phổi không tế bào nhỏ (chiếm đa số các trường hợp) và ung thư phổi tế bào nhỏ. Việc phân loại này ảnh hưởng đến cách điều trị.
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khói thuốc thụ động, tiếp xúc nghề nghiệp với một số hóa chất, ô nhiễm không khí, bệnh phổi mạn tính và tiền sử gia đình cũng làm tăng nguy cơ. Người không hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh.
Dấu hiệu cần lưu ý
Giai đoạn đầu thường ít hoặc không có triệu chứng. Khi có, các dấu hiệu dưới đây không đặc hiệu, nghĩa là nhiều bệnh khác cũng gây ra, nhưng nên được kiểm tra nếu kéo dài:
- Ho kéo dài trên 3 tuần không rõ nguyên nhân, hoặc cơn ho thay đổi tính chất.
- Ho ra máu, dù chỉ là vệt máu.
- Khó thở, thở khò khè, đau tức ngực.
- Khàn tiếng kéo dài.
- Sụt cân, chán ăn, mệt mỏi không rõ lý do.
- Nhiễm trùng phổi tái đi tái lại.
Khi nào cần đi khám?
Hãy đi khám sớm nếu có các dấu hiệu trên kéo dài hơn 2 đến 3 tuần. Người có nguy cơ cao, ví dụ hút thuốc nhiều năm, nên hỏi bác sĩ xem có phù hợp để tầm soát bằng chụp CT liều thấp hay không; việc này cần bác sĩ chỉ định theo từng trường hợp.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay nếu: ho ra nhiều máu, khó thở nặng, đau ngực dữ dội.
Các xét nghiệm thường được sử dụng
Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào chẩn đoán được ung thư phổi. Bác sĩ thường kết hợp chẩn đoán hình ảnh, lấy mẫu mô và xét nghiệm máu.
| Loại | Dùng để làm gì | Ai chỉ định và thực hiện |
|---|---|---|
| Chụp X-quang ngực, CT ngực | Phát hiện và đánh giá tổn thương ở phổi. | Bác sĩ chỉ định; thực hiện tại cơ sở y tế. |
| Nội soi phế quản, sinh thiết | Lấy mẫu mô để xác định có phải ung thư và loại ung thư (giải phẫu bệnh). Đây là bước then chốt để chẩn đoán xác định. | Thực hiện tại cơ sở y tế. |
| Xét nghiệm máu thường quy | Công thức máu, chức năng gan, thận, điện giải… để đánh giá thể trạng chung và chuẩn bị điều trị. | Bác sĩ chỉ định. Khi dịch vụ mở, MIANLAB dự kiến hỗ trợ lấy mẫu máu tại nhà. |
| Dấu ấn ung thư trong máu | Một số chất như CEA, CYFRA 21-1, NSE có thể được dùng để hỗ trợ theo dõi. Không dùng để tầm soát hay chẩn đoán xác định một mình. | Bác sĩ chỉ định và giải thích. |
| Xét nghiệm phân tử | Tìm biến đổi gen hoặc protein trong tế bào ung thư (ví dụ EGFR, ALK, ROS1, PD-L1) để chọn hướng điều trị phù hợp. | Bác sĩ chuyên khoa chỉ định. |
Xét nghiệm phân tử là gì?
Xét nghiệm phân tử tìm các biến đổi gen hoặc protein trong tế bào ung thư. Kết quả giúp bác sĩ chọn nhóm thuốc phù hợp, ví dụ thuốc điều trị đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Xét nghiệm thường làm trên mẫu mô sinh thiết; trong một số trường hợp có thể làm trên mẫu máu (sinh thiết lỏng).
Không phải người bệnh nào cũng cần xét nghiệm này. Việc có làm hay không, làm gen nào, do bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên loại và giai đoạn bệnh.
Khi nào cần xét nghiệm chuyên sâu?
Thông thường sau khi đã có chẩn đoán xác định là ung thư phổi, đặc biệt là ung thư phổi không tế bào nhỏ, hoặc khi bác sĩ chuyên khoa đề nghị. Bạn không nên tự làm xét nghiệm chuyên sâu khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ, vì kết quả cần được diễn giải cùng toàn bộ hồ sơ bệnh.
Lưu ý: Thông tin trong bài chỉ nhằm cung cấp kiến thức tham khảo và không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Vui lòng trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phù hợp với tình trạng của bạn.
- NCCN — Clinical Practice Guidelines in Oncology: Non-Small Cell Lung Cancer.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — Classification of Thoracic Tumours.
- Bộ Y tế Việt Nam — Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư phổi.
Bản nháp: cần đối chiếu phiên bản mới nhất, gắn liên kết nguồn và có bác sĩ chuyên khoa thẩm định trước khi đăng chính thức.
MIANLAB đang chuẩn bị dịch vụ hỗ trợ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà cùng các đối tác y tế. Nếu bạn quan tâm, hãy để lại thông tin để chúng tôi thông báo khi dịch vụ sẵn sàng tại khu vực của bạn.
Nhận thông báo khi dịch vụ mở