Đường huyết và HbA1c là hai xét nghiệm thường gặp nhất khi tầm soát và theo dõi bệnh đái tháo đường (tiểu đường). Bài viết giải thích các ngưỡng chỉ số thường dùng, sự khác nhau giữa hai xét nghiệm và thời điểm nên làm.
- Đường huyết lúc đói bình thường: dưới 5,6 mmol/L (100 mg/dL).
- HbA1c bình thường: dưới 5,7%; từ 6,5% trở lên gợi ý đái tháo đường.
- Chẩn đoán cần dựa trên xét nghiệm lặp lại và đánh giá của bác sĩ, không tự chẩn đoán từ một con số.
Đường huyết là gì?
Đường huyết là lượng glucose (đường) trong máu tại thời điểm lấy mẫu. Cơ thể dùng glucose làm năng lượng, và hormone insulin giúp đưa glucose vào tế bào. Khi insulin thiếu hoặc hoạt động kém, đường huyết tăng cao kéo dài — đó là cơ chế cơ bản của bệnh đái tháo đường.
Chỉ số đường huyết bình thường là bao nhiêu?
Chỉ số phụ thuộc vào thời điểm lấy mẫu. Bảng dưới là các ngưỡng thường được tham chiếu theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), cũng là cơ sở cho nhiều hướng dẫn tại Việt Nam.
| Xét nghiệm | Bình thường | Tiền đái tháo đường | Đái tháo đường |
|---|---|---|---|
| Đường huyết lúc đói (nhịn ăn ≥ 8 giờ) | < 5,6 mmol/L (< 100 mg/dL) | 5,6 – 6,9 mmol/L (100 – 125 mg/dL) | ≥ 7,0 mmol/L (≥ 126 mg/dL) |
| Đường huyết sau 2 giờ uống 75 g glucose (OGTT) | < 7,8 mmol/L (< 140 mg/dL) | 7,8 – 11,0 mmol/L (140 – 199 mg/dL) | ≥ 11,1 mmol/L (≥ 200 mg/dL) |
| HbA1c | < 5,7% | 5,7 – 6,4% | ≥ 6,5% |
Lưu ý: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tính rối loạn đường huyết đói từ 6,1 mmol/L nên bạn có thể gặp hai cách phân loại hơi khác nhau. Đường huyết ngẫu nhiên ≥ 11,1 mmol/L kèm triệu chứng điển hình cũng gợi ý đái tháo đường. Khi chưa có triệu chứng rõ ràng, thường cần xét nghiệm lại để xác nhận. Đổi đơn vị: mg/dL = mmol/L × 18.
HbA1c là gì và khác gì đường huyết?
HbA1c (hemoglobin glycosyl hóa) cho biết phần trăm hemoglobin trong hồng cầu đã gắn với glucose. Vì hồng cầu sống khoảng 3 tháng, HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2–3 tháng gần nhất và không dao động theo bữa ăn trong ngày.
- Đường huyết: cho biết mức đường tại thời điểm lấy mẫu; đường huyết lúc đói cần nhịn ăn; có thể tự theo dõi tại nhà bằng máy đo.
- HbA1c: cho biết mức trung bình 2–3 tháng; không cần nhịn ăn; dùng để chẩn đoán và đánh giá mức kiểm soát lâu dài.
Kết quả HbA1c có thể sai lệch ở người thiếu máu, mất máu, mới truyền máu hoặc có biến thể hemoglobin; khi đó bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm khác.
Khi nào nên xét nghiệm?
Theo khuyến cáo của ADA, người từ 35 tuổi trở lên nên được tầm soát; nếu kết quả bình thường, thường lặp lại mỗi 3 năm. Người trẻ hơn nên cân nhắc tầm soát sớm nếu thừa cân (với người châu Á thường tính từ BMI ≥ 23) kèm một trong các yếu tố nguy cơ:
- Có người thân bậc một (cha, mẹ, anh, chị, em) mắc đái tháo đường.
- Tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
- Ít vận động.
- Từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc mắc hội chứng buồng trứng đa nang.
Người đã ở mức tiền đái tháo đường thường được khuyến cáo kiểm tra lại mỗi năm.
Dấu hiệu gợi ý cần kiểm tra sớm
- Khát nước nhiều, tiểu nhiều (nhất là ban đêm).
- Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi.
- Nhìn mờ, vết thương lâu lành.
Chuẩn bị trước khi xét nghiệm
- Đường huyết lúc đói: nhịn ăn ít nhất 8 giờ (được uống nước lọc), tránh đồ uống có đường và cà phê sữa.
- HbA1c: không cần nhịn ăn.
- Báo cho bác sĩ các thuốc bạn đang dùng, đặc biệt corticoid và thuốc đái tháo đường. Không tự ý ngưng thuốc khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Hãy đến cơ sở y tế sớm nếu kết quả nằm trong ngưỡng tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường, nếu bạn có các triệu chứng kể trên, hoặc nếu đang điều trị mà chỉ số không đạt mục tiêu. Cần đi cấp cứu nếu khát và tiểu rất nhiều kèm buồn nôn, thở nhanh, lú lẫn hoặc hơi thở có mùi trái cây (dấu hiệu nhiễm toan ceton).
Lưu ý: Thông tin trong bài chỉ nhằm cung cấp kiến thức tham khảo và không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Vui lòng trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phù hợp với tình trạng của bạn.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) — Standards of Care in Diabetes: Classification and Diagnosis of Diabetes.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — Definition and Diagnosis of Diabetes Mellitus and Intermediate Hyperglycaemia (2006).
- Bộ Y tế Việt Nam — Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2.
Bản nháp: cần đối chiếu phiên bản mới nhất, gắn liên kết nguồn và có bác sĩ thẩm định trước khi đăng chính thức.
MIANLAB đang chuẩn bị dịch vụ hỗ trợ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà cùng các đối tác y tế. Nếu bạn quan tâm, hãy để lại thông tin để chúng tôi thông báo khi dịch vụ sẵn sàng tại khu vực của bạn.
Nhận thông báo khi dịch vụ mở